Moja Polska

Nie pierwszy raz rozmawiamy o tym dlaczego wróciłam, czemu nie pojechałam z taborami emigracji do Kanady. Nie miałaś wielkiej ochoty na powrót do Krakowa, a ja przekonywałam, że tam piękniej, tam znajomo i tam na nas czekają. Gdy zbliżaliśmy się do rozjarzonego światłami Wiednia zapytałaś po co walczyliśmy o wyzwolenie spod zaboru austriackiego, skoro tu tak ładnie, a u nas tak szaro, czy nie lepiej by było gdyby Kraków został w Austrii. Słyszałaś jak dorośli dyskutowali, przekonywali się nawzajem, zachwalano pobyt za granicami kraju, dla Ciebie też tam było ciekawie, koleżanki miały stroje o jakich marzyłaś, a tatusiowie nie jeździli starymi fiatami. Nie mogłaś zrozumieć moich decyzji, to było Twoje prawo, prawo dziecka, które odbiera rzeczywistość bez zaszłości, a ja personifikowałam tęsknotę za miejscami i ludźmi nazywając ją Polską.

Miłość jest ślepa, posłuszna tej zasadzie ubarwiałam Ci moją Polskę zamieniając czarno-biały film w kolorowy, zapominając, że po powrocie zobaczysz ją bez makijażu. Znasz mnie dobrze, czy możesz sobie wyobrazić, że mogłam podjąć ryzyko, że nigdy nie zobaczę mojej mamy, mojego rodzeństwa, że zapłacę cenę rozłąki za ładniejszy samochód, czy domek z ogródkiem?

Nie zgodzę się z Tobą, że powodował mną uczuciowy egoizm. Tak bardzo chciałam, żebyś doświadczyła tego samego, co mnie było dane przeżyć w dzieciństwie, a co mogła Ci ofiarować rodzina w kraju. Powrót dawał szansę wyboru w przyszłości. Dostałaś solidne wielojęzyczne wykształcenie, zwiedziłaś Europę, poznałaś Afrykę Północną, ale byłaś zbyt mała wyjeżdżając z Polski, aby okrzepnąć w jej kulturze. Decydując o naszym powrocie, byłam przekonana, że ważne jest posiadanie mocnych korzeni. W Polsce czułam swoją wartość, mogłam Ci zapewnić odpowiednią pozycję społeczną, Kanady nie byłam pewna. Słowami nie formuje się człowieka, potrzebny jest przykład i wzorce postępowania.

Minęło 30 lat od podjęcia decyzji o powrocie, nastąpiła kolejna zmiana ustroju. Jaki mam stosunek do Polski dzisiaj? Jestem niepoprawna, personifikuję ją jak dawniej, raz jestem zakochana po uszy, raz mnie złości powolnością zmian. Jestem ambitna na jej punkcie i warczę na każdego, kto umniejsza jej osiągnięcia. Na pewno nie żałuję, że tu wróciłam. Nie ma już mojej mamy, ale klan rodzinny, wzmocniony o nowe pokolenia spotyka się przy wszystkich ważnych okazjach i tradycyjnych świętach. Cieszę się jak dziecko, gdy widzę odnowione miasto, zatęchłe podwórka zamienione w kawiarniane zakątki.

A Ty, czy Ty masz żal do mnie, że nie mieszkasz w Kanadzie, czy Ameryce jak twoje kuzynki i dawne koleżanki? Potrafisz na to pytanie odpowiedzieć? Czy w ogóle da się na takie pytanie odpowiedzieć nie doświadczając alternatywy?

Młodość to solidna kotwica, a moja została zarzucona w Polsce. Z Tobą było inaczej, Twoja historia dopiero kiełkowała, powrót do Polski zamykał Ci drzwi za barwnym dzieciństwem, za brzegiem cudownego Morza Śródziemnego, za pobytem w wielokulturowym środowisku. To wszystko traciłaś.

Śmiejesz się, że moja Polska jest okrojona, że tylko Kraków i okolice się liczą. Dalej niż do Zakopanego moja miłość nie sięga. Coś w tym jest. Masz rację, moja Polska ma obszar zakreślony przez dzieciństwo, oznakowany wspomnieniami wakacji spędzanych w górach i dopiero za rogatkami Krakowa jestem w kraju.

A co by było, gdyby nie można było wrócić, gdyby stan wojenny się nie skończył? Odtworzyłabym tę moją Polskę znaną od urodzenia. Byłyby święta Wielkanocne i Bożego Narodzenia obchodzone z całym ceremoniałem, palemki wileńskie i koszyczki do święcenia, ubrana choinka i szopka pod choinką, śpiewnie kolęd i gołąbki z grzybami na wigilię jak u mojej mamy. Byłoby dużo polskich książek w domu i mówiłoby się po polsku. Próbkę takiego działaniach miałaś przecież w Afryce, gdzie wywiozłam kawał Polski z ozdobami na choinkę, serdakiem krakowskim i tuniką komunijną, a świąteczny makowiec rozsiewał zapach tradycji.

Mówisz, że jestem strasznie konserwatywna. Ja po prostu nie chciałam pozbawić Was wspólnego języka obyczajów, chciałam zachować ciągłość pokoleń, którą tworzą obrzędowość, religia, znajomość języka i historii.

Pamiętasz jak mała Klementyna, Twoja bratanica, obwieściła odkrywczo: wiesz jak tatuś był mały, to był Polakiem. Często myślę o logice tej wypowiedzi. Intryguje mnie ona tym bardziej, że i nasi pradziadowie, kim innym byli w dzieciństwie, a wybrali swoje miejsce do życia w Polsce. Zastanawia mnie dlaczego ta moja Polska jest tak konkretnie zlokalizowana, uczepiona Krakowa i dwupasmówki do Zakopanego, może to geny pozbierane po całej Europie mają ochotę przestać pędzić życie nomadów? Żartowałam z tą hipotezą, ale jest atrakcyjna socjologicznie, nie uważasz?

Z perspektywy lat mogę powiedzieć, że żyłam w kilku Polskach. W dzieciństwie byłam epigonem Polski międzywojennej, Polski młodości moich rodziców. Potem wychynęłam ze sterylnego gniazda we własną epokę, ale ciągle to była mieszczańsko-intelektualna wyspa oddzielona od reszty świata barierą dobrych manier, religią głoszoną przez mądrych katechetów, świetnym liceum, Uniwersytetem Jagiellońskim. To nie była zbyt zamożna wyspa, ale czyniąca z braków materialnych nobilitację i jako rekompensatę ofiarująca kult patriotyzmu w XIX wiecznym kształcie.

Polska sprzed 89 roku zachowa twarz młodości, fascynacji górami, pierwszych miłości, bo systemowi nie udało się obrzydzić każdego zakątka kraju i duszy. Ale żeby nie było tak cukierkowo, zachowa też twarz bezsilności materialnej, uwięzienia w granicach kraju, dominacji kunktatorstwa nad prawdziwą wiedzą i zdolnościami, które blokowało karierę, okrutnych wyroków, pożegnań wartościowych ludzi, grabieży dorobku pokoleń i dobrego imienia. Między innymi tej bezsilności w zdobyciu mieszkania w kraju zawdzięczasz okres wieloletniej emigracji.

Czy ta obecna Polska jest moją Polską? Takiej Polski w latach 80. nawet nie potrafiłam sobie wyobrazić. Zachłystuję się wolnością w obrębie Unii Europejskiej, cieszę się, że nie muszę wydać miesięcznej pensji na filiżankę kawy pod Wieżą Eiffla, ale przeraża mnie to jak wiele osób nie rozumie demokracji. Wstydzę się braku kultury polityków, słownictwa i rozbuchanej nienawiści. Uświadamiam sobie, że Polska, w której walczy się z religią, ośmiesza autorytety, w której poluje się na potknięcia bohaterów narodowych, która nie potrafi obdzielić pracą młodzieży, zadbać o rodzinę, że ta nowa Polska zaczyna mi być obca. I gdy tak myślę, od razu czuję zażenowanie, czemu wątpię. Przecież spotykam mnóstwo ciekawych ludzi, uczestniczę w twórczych projektach, widzę wokół siebie przedsiębiorczą młodzież, która potrafi wziąć los we własne ręce.

Wiesz, że lubię zamykać rzeczywistość w krótkich formach poetyckich. Posłużę się więc dla dopełnienia obrazu mojej Polski fragmentami wiersza Ildefonsa Gałczyńskiego „Pieśń o Fladze”
…
I nigdy nie będziesz biała,
i nigdy nie będziesz czerwona,
zostaniesz biało-czerwona

Wiersz powstał w obozie jenieckim Altengrabow, w listopadzie 1944. Dla mnie ten fragment jest profetyczny. Doświadczyliśmy „dobrodziejstw komunizmu”, teraz wdepnęliśmy w drapieżny kapitalizm, a kolory polskiej flagi podpowiadają rozwiązanie. Taka Polska najbardziej mi odpowiada, podoba mi się też jej poetycki obraz
…
jak wielka zorza szalona,
czerwona jak puchar wina,
biała jak śnieżna lawina,

i również dla mnie jest
…
 jak ballada Szopenowska,
co ją tkała sama Matka Boska
 

Cenię sobie religijność z jaką się tutaj spotykam. Jak pusto i smutno jest w pięknych gotykach zachodniej Europy, gdzie wycieczki zadzierają głowy i coraz mniej rozumieją symbolikę chrześcijaństwa. Tu jest inaczej? Może tylko mi się wydaje, przecież mieszkam w uprzywilejowanym miejscu, gdzie o tryumfalną historię potykam się na każdym kroku, może tylko tu zdaje się, że Polska jest zdolna wiele dokonać. Póki co chcę, aby tej Polsce dane było zapomnieć o martyrologii, zachować szacunek dla zmarłych, ale pomyśleć o żywych. Marzę, aby moja Polska na Twojej osi czasu, była uśmiechnięta, a nie cierpiąca.

O mnie

Każdy z nas nosi w sobie własny obraz Polski. Jeden ją lubi, inny kocha, jeszcze inny głośno krzyczy, że Polski nienawidzi. Są ludzie, którzy Polskę szanują i tacy, którzy – nie. Jedni walczą o zmiany, inni udają się na emigrację wewnętrzną.

Moja Polska jest częścią większej całości, zbudowaną z puzzli wspomnień i codziennych obserwacji zdarzeń, które doprowadzały do wściekłości albo wzruszały, śmieszyły albo zdumiewały. Jest pełna sprzeczności, absurdów i rzeczy dobrych, ale wszystkie poruszały mnie, były ważne. Ten blog to moja własna camera obscura, a „zdjęcia” dadzą - mam nadzieję - obraz: miękki, łagodnie skontrastowany, rozmyty, z nieskończoną głębią ostrości oraz zupełnym brakiem zniekształceń.

Granice

Kiedyś granice były widoczne, solidnie pilnowane, wzmocnione patrolami z psami, zaznaczone pasami zaoranej ziemi. Stawiano mury i szlabany. Pierwszą granicę zobaczyłam w Piwnicznej. Leśna droga donikąd, była przegrodzona szlabanem zamkniętym na wielką zardzewiałą kłódkę. Podobno była to granica pokoju i przyjaźni. Byłam wtedy tylko małą dziewczynką, ale patrząc na ilość rdzy na kłódce pomyślałam, ze chyba bardzo dawno nikt nie szukał przyjaciela po drugiej stronie.

Granice prywatności, intymności też były bardzo jasno określone. To wypada, tego nie wolno, a ten temat jest tabu.

Nadszedł czas zmian, a wraz z nim moda na transgresje. To z definicji przekraczanie granic biologii, osobowości, granic oraz norm społecznych. Ale ponieważ człowiek jest omylny, opacznie sobie definicję przełożył „ z polskiego na nasze” i poszedł na całość. No i hurra! Przekroczyliśmy chyba już wszystkie granice dotyczące norm społecznych, ustanowione przez „konserwatywnych zgredów”

w minionych epokach. Przesunięcie granic naszej prywatności dokonywało się po cichutku, krok za kroczkiem. Najpierw to celebryci pokazywali swoje mniej lub bardziej gustowne domy, dzieci, nowych narzeczonych, pobitych kochanków i ups… śmieszne wypadki podczas bogatego życia towarzyskiego.

Czytelnicy mówili - to ciekawe, ja też mam dom, u mnie też rumuński Ludwik XVII w sypialni stoi. Mój Misiaczek też ostatnio zmienił „bojler” na „kaloryfer”! A mało to razy wypadłem z taksówki po dobrej imprezie?

No i proszę, jest. Wszechmocny Internet przyszedł z pomocą i urodził facebooka, na którym i salon z kominkiem można ludziom pokazać, i najnowszą laskę nad własnym basenem ( a co!) i słit focie do woli można wrzucać. Co, nie masz słit foci na fejsiku? – nie żyjesz.

Tato

Mój światek był bardzo malutki, miał sześcioro stałych mieszkańców. Najważniejsi byli Mama i Tata. Dzieciom nie wolno było ich męczyć, Mama znerwicowana i zmęczona nieustannym bólem, Tato schorowany po wylewie, wiecznie zapracowany, zapisał się dodatkowo na studia wieczorowe, na które dojeżdżał do Warszawy. To jednak nie poprawiło sytuacji naszej rodziny. Tato, przedwojenny wojskowy, po pięciu latach spędzonych w AK w lasach świętokrzyskich, zaliczył dwa pobyty w więzieniu i znalazł się na partyjnej czarnej liście. Pomimo ukończonych studiów, przez długi czas zatrudniany był na jedynie na najniższych stanowiskach. Systematycznie też był poddawany próbom skaptowania na jedynie słuszną drogę. Zawsze odmawiał. Dlatego nie dowierzam opowieściom o szczęśliwym zrządzeniu losu, który pozwolił „żołnierzom wyklętym” zaistnieć po wojnie w nowych warunkach. To nie był los, tylko ludzkie decyzje, a wiadomo, że własne decyzje są zawsze słuszne.

Cokolwiek jednak opowiadał Ojciec, nigdy nie uczył nienawiści do ludzi, przez których jego życie stało się takie trudne. Ofiara nie kochała kata, nie nawiązała z nim żadnego kontaktu ale i nie zgłaszała potrzeby zemsty.

Marzenie o czekoladzie

Moim największym dziecięcym marzeniem było zjedzenie tabliczki czekolady jak kromki chleba. Czekoladki jadłam tylko wtedy, gdy były imieniny koleżanek Mamy z pracy. Mama sama ich nie jadła, tylko przynosiła dla nas. Tata nie dawał nam czekoladek, miał cukrzycę i nie mógł się powstrzymać od jedzenia słodkiego.

Byłam w już liceum, kiedy prowadziłam zastęp harcerski na wędrówkę przez Bieszczady i Beskid Niski. Jako prowiant rezerwowy miałyśmy po tabliczce czekolady. Na Połoninie Wetlińskiej marzenie się spełniło. Tylko czemu ta czekolada była …taka zwyczajna?

Przyjaźń

Przez moją Polskę przewinęło się wiele osób. Część z nich to dozgonni przyjaciele Rodziców, ale większość to już moi znajomi. Niektórzy zagościli na dłużej ale były też efemerydy.

Z perspektywy czasu zazdroszczę Rodzicom, że mieli wokół siebie krąg ludzi, do których żywili absolutne zaufanie i wspierali się wzajemnie. Zastanawiałam się często czy to inne wychowanie i inne zasady życiowe, czy to wspólne doświadczenia wojenne spowodowały, że można tych ludzi umieścić jako WZORZEC PRZYJACIELA w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres. Mnie po nich pozostał wyidealizowany obraz przyjaźni, oraz absolutne przekonanie, że nie liczą się podziały na czarnych i białych, żydów i gojów, katolików i innowierców, ważny jest jedynie podział ludzi na dobrych i złych. A obecne przyjaźnie… No cóż, podobno trzeba beczkę soli zjeść, żeby człowieka poznać, ale mądrość ludowa już nie podpowiada co zrobić żeby zyskać i utrzymać przyjaciela. Może trzeba pójść na wojnę?

Krajobrazy

Moja Polska byłaby niepełna, gdyby pominąć miejsca, które urzekły mnie swoim urokiem. Najważniejsze od zawsze były góry, przez które można wędrować i z każdym kolejnym krokiem wznosić się, odkrywając nowe krajobrazy i sytuacje. Każdy krok wspinaczki wynosił wyżej, w stronę nieba, stawiał ponad ziemskimi sprawami. Zostawały w dole, nieważne. Myśl powoli oczyszczała się i pozostawała w niej jedynie medytacyjna mantra: wyżej, jeszcze, jeden krok. Tu bardzo długo było moje miejsce.

Kilka lat temu odkryłam jeziora. Mogłam godzinami siedzieć na brzegu i słuchać plusku fal. Rzadko kiedy byłam tak szczęśliwa, jak wtedy gdy wypływałam w stronę zachodzącego słońca. Kiedy wcześnie rano płoszyłam wypływające na jezioro łabędzie, albo przeciskałam się przez środek rozgadanych kaczek.

Uwielbiam urlopowe wędrówki po Polsce, a szczególnie miejsca do których rzadko zaglądają turyści. Najczęściej ludzie zatrzymują się tam na nocleg w drodze do jakiegoś kurortu. Czasem są zdumieni urodą cichego i odludnego miejsca i zdarza się, że zmieniają plany. Czasem ze znudzonymi minami wsiadają do samochodów zostawiając wczorajszą kwaterę, i natychmiast o niej zapominają. A tyle ciekawych rzeczy i spraw można tu odkryć.

W maleńkiej osadzie Topiło, niegdyś zamieszkałej przez pracowników leśnych, położonej na południu Puszczy Białowiejskiej jest grobla przecinająca rozlewisko rzeczki Perebel, po której biegnie tor kolejki wąskotorowej. W jej pobliżu, pod wielkimi starymi dębami, tuż obok siebie stoją dwa krzyże.

Jeden jest katolicki, drugi prawosławny. Otoczone są wspólnym ogrodzeniem, jednakowo udekorowane sztucznymi i leśnymi kwiatami. Postawione razem, zadają kłam oficjalnym doniesieniom o niemożności wspólnego bytowania różnych nacji. Tu, wśród lasów żyją obok siebie Polacy, Białorusini, Tatarzy i Romowie, katolicy, prawosławni i muzułmanie. Rozumieją się i pomagają sobie wzajemnie.

Paradoksy

Atakują coraz częściej mój, mam nadzieję, zdrowy rozsądek. 2500 lat temu Konfucjusz życzył „obyś w ciekawych czasach żył” No, i mamy ciekawe czasy.

1. Łódź - skwer przy placu Komuny Paryskiej - miejsce, w którym wieczorem bardzo chętnie spotykają się młodzi łodzianie - otrzymał nazwę Skwer im. Lecha Kaczyńskiego. W piątek późnym wieczorem ktoś zmienił nazwę na Skwer im. Boba Marleya. I konflikt gotowy.

2. Świebodzin - znany przede wszystkim z wybudowania 36-metrowego pomnika Chrystusa Króla. Byłam, widziałam. Gigantyczna postać otwiera szeroko swoje ramiona na ….ogromny kompleks handlowy. Nie wiem co było wcześniej, pomnik czy markety, ale chyba zbrakło świebodzińskim decydentom wyobraźni.

Kiedy na innych kontynentach i na południu Europy kwitły wysoko rozwinięte cywilizacje, na terenach, które dzisiaj noszą nazwę Polska, szumiały knieje a w nich spokojnie żyły tury i tarpany. Dzikimi ostępami wędrował Lech, legendarny protoplasta Polaków, twórca państwa Polan i założyciel pierwszej ich stolicy – Gniezna.

Potem już wszystko szybko się potoczyło. Chrzest, tworzenie państwa, podział dzielnicowy. I trud zjednoczenia. Potęga od morza do morza. Rozbiory. 123 lata walki o powrót Polski na mapy świata. I o to aby nasi przodkowie nie zapomnieli, że są Polakami.

Historia notuje wzloty i upadki Narodu. Bezprecedensowe poświęcenie, nieporównywalne z niczym akty jednoczenia się i żenujące zwady. Niesamowite zaangażowanie i totalna obojętność. Narodowe zrywy. I narodowe przywary.

Bo morze wprawdzie mamy, ale co z tego, zimne…

Bo góry też mamy, ale nie takie znów wysokie…

Ale czy można porównać z czymkolwiek na ziemi pokryte złotymi mleczami Błonia i czerwone maki na niewielkim skrawku pola przy drodze do Tyńca? Czy można nie pamiętać o niewielkich kapliczkach zagubionych na polnych miedzach i będących świadkiem niegdysiejszej świetności ruinach zamków i warowni? A widoki na Kraków z Kopca Kościuszki i na Tatry z Gubałówki – czyż nie są wspaniałe? A że czasem nieco przesłonięte smogiem, to co…

Lista skarbów natury, klejnotów sztuki, kultury i nauki – dziedzictwo tej Ziemi – jest zbyt długa, żeby ją przytaczać, zbyt „nieskończona” żeby ją zamknąć.

Na ułamanej sztachecie siedzi dystyngowana dama w biało-czarnej kreacji mieniącej się w promieniach słońca. I może za sprawą słońca, w czarnym fraczku uszytym zda się z drogocennego bisioru, widzę i zieleń, i granat, i nawet purpurę. Wiatr delikatnie muska długi tren jej sukni. Ciemnobrązowe oczy patrzą to na mnie, to na błyszczący kawałek plastiku wyglądający niczym diament wśród sterty pomiętych gazet w koszu na śmieci.

Zdążę porwać mój skarb czy mam uciekać przed tym potworem, który się zbliża?

Zwycięża instynkt. Odfruwa.

A ja sobie myślę: gdzież tam tym wszystkim pstrokatym papugom, tukanom o zdeformowanych dziobach czy płochliwym kolibrom do naszej eleganckiej i dumnej sroki – złodziejki!

I dlatego kiedy ktoś zadaje mi pytanie:

– Byłaś już w tylu miejscach na świecie, gdzie chciałabyś żyć, mieszkać na stałe? – nie potrafię odpowiedzieć inaczej niż:

– Tam gdzie mieszkam teraz. Bo to moje miejsce, mój Kraków, moja Polska.

Bez­rad­na wobec nie­poj­mo­wal­nego sensu wie­lo­ści po­je­dyn­czych punktów widzenia, Polskę odbieram zmysłami, rozum wyłączam i dzięki temu obraz, choć różnorodny, jest harmonijny.

Już od Mikołaja Reja, „(…) narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”, z własną linią melodyczną i dźwiękami. Gwóźdź do trumny dla obcokrajowców i subtelności, nie dla każdego słyszalne i łatwe do wymówienia; inaczej brzmi chleb, niż honor, trudno wymówić: świerszcz brzmi w trzcinie, brzęczy chrząszcz, lub mży deszcz. Specyficzna jest budowa wyrazów. Wolę samochód[1] niż auto, samolot od aeroplanu, a samogon, to wprawdzie alkohol, ale pędzony samodzielnie, samodział to materiał tkany ręcznie – oto mowa Polska. Ta, otwarta na Europę, w języku zachowała spuściznę, latynizmy, makaronizmy, germanizmy, rusycyzmy, ale też ślady węgierskiego.

Dźwięki to muzyka. Od Bogurodzicy, mazurka Dąbrowskiego, po Chopina, Szymanowskiego, Pendereckiego, ale też ta nasycona folklorem, melodie wygrywane przez domokrążnych grajków, którym wyrzucało się pieniążki, owinięte w papierek; maryjne pieśni majowe, grane w zapachu bzów, przechodzące o zmierzchu w żabie koncerty, które z dali przynosił wiatr. Pierwszy koncert jazowy w Rotundzie; później polskie grania weselne, słuchane z kajaka na Hańczy; dźwięki okaryny w najkrótszą noc roku, z akompaniamentem plusku fali, odbijającej się od jachtu; dalej kapela na Chmielnej, kolejne opery, Kurylewicz u Warskiej na Starym Mieście; Skrzypek na Dachu - o zmierzchu w ogrodzie krakowskiego Muzeum Archeologii, współczesne zauroczenie skrzypkiem i dyrygentem Kennedym, śpiewy pod Oknem Papieskim kończone Arką.

Zejdźmy na ziemię, by usłyszeć zmiany dźwięków w przestrzeni codziennej. Poziom hałasu pikuje, wszędzie rosną bariery dźwiękochronne, żeby chociaż naturalne, wiklinowe… Zamilkły kłótliwe wróble, kosy dalej gwiżdżą. Nie zamuczy krowa, tym bardziej rasy czerwonej polskiej, jest tylko niema i fioletowa … z reklamy. Nie zobaczysz pracujących, lub pasących się koni. Stukot ich kopyt słychać już tylko na ulicach Krakowa; w cygańskich uprzężach wożą, głównie zagranicznych, turystów. Te w stadninach szczycą się wdziękiem, urodą i dumnie prężą; koniki polskie, araby, konie zimnokrwiste; ich hodowla nabiera rozmachu.

Wróćmy do ludzi; coraz więcej rozmawia w obcych językach; na ulicy króluje angielski, ale słychać całą Europę, także języki krajów azjatyckich i afrykańskich. Wokół wieża Babel, ale źródłem nie jest pomieszanie języków. Ono jest pozazmysłowe, wydumane, bo nie dotkniesz, ani zobaczysz ludzkich lęków, uprzedzeń. Jak mówią Polacy? Ostatnio, głośniej, w dyskusjach – jednocześnie; mniej dyskretnie, coraz częściej wulgarnie; o byle czym. Tu słuch walczy z obrazem, bo wiele osób czyta w tramwaju, pociągu, metrze - teksty papierowe, elektroniczne. W pociągach rzadko słyszy się rozmowy. Jadący, bądź odpoczywają, bądź skupiają się na pracy; spojrzenia wymieniają przypadkowo. Czy widzą i porównują wczoraj - o różnej długości, z dzisiaj - tu i teraz, czy pogrążają się w rzeczywistości wirtualnej, uprzedzeniach, sporach, jałowych porównaniach?

Moja Polska to zmiany. Nieogarnione łąki na drodze do wsi Mogiła, gdzie kościół, w nim wyrzeźbione kolanami rowki, prowadzące do Czarnego Chrystusa. Nieco później, to tutaj buldożery zryją urodzajną ziemię; prawie dojrzała pszenica, drzewa uginające się pod owocami, zginą pod zwałami żółtego lessu; błoto po kolana, doły z wapnem, deski, wszelkie żelastwo, bałagan i hasła „Młodzi budują Nową Hutę”, przeciwwagę dla mieszczańsko-inteligenckiego Krakowa. Ale Huta, nowa staje się dopiero teraz, a także modna!

Zmiana domów - częsta; od ceglanego w kolejarskim osiedlu pod Krakowem, przez barak hotelowy, dom drewniany z rzeźbionym gankiem, bliźniak z ogródkiem, zakładowe osiedle robotnicze, wielką płytę, po „mały biały domek” jak w piosence, z mini ogródkiem na jedną różę, bez mała jak u Małego Księcia. Moje miejsce, mam nadzieję już do końca dni, w Polsce.

Współczesne obrazy z lotu ptaka. Od południa i wschodu polska szachownica pól, ale już nie takich wąskich, jak dawniej. Im bliżej granic, zachodniej i północnej, obraz się europeizuje; okolice Piątnicy, Kolna, Grajewa to już prawie Holandia - region mleczarstwa. Szczecińskie, Koszalińskie, Gdańskie, Olsztyńskie: pola większe, ale kolorystyka uboższa, choć malarska. Złocą się i pachną miodem połacie rzepaku, zielenieją zboża, trawy, brunatne pola czekają na swoją kolej, by pokryć się zielono-żółtą kukurydzą, kędzierzawą zielenią ziemniaków. Jesienią wszystko pożółknie, przełamie czerwienią, pogłębi brązem, lub czernią pól, świeżo obsianych przed zimą. Jeszcze chyba tylko Jura Krakowsko-Częstochowska czaruje pełną i rozproszoną paletą kolorów; intensywnym różem esparcety, fioletem lucerny na zmianę z czerwienią koniczyny, złotem rzepaków, żółcią kukurydzy, bielą gryki. Gama zieleni lasów szeroka - od koronowej, jasnej zieleni brzóz i modrzewiów, po czerwone buki oraz ciemnozielone świerki i jodły. Przy strumykach czarno-zielone olchy, przy drogach rozmaicie, wysmukłe topole, srebrno-zielone osiki, wierzby rozczochrane. I jeszcze dolina Biebrzy, raj dzikiego ptactwa ukrytego w błyszczącym, jak fatamorgana, w falującym bezkresie traw.

Na takim tle - na wzgórzach - kościoły; przydomowe ogródki - jak u babci, lub cudaczne, jak wklejki z obcego krajobrazu; lasy, jeziora, rzeki, miasta moje ulubione, gdzie historia i przyjaciele: stary Kraków rodzinny, Augustów, gdzie syn się urodził, Gdańsk, Jarosław, Toruń, Łańcut, Lublin, Wrocław, Kartuzy, Poznań, Włocławek, Płock, Bydgoszcz, Białystok, Łódź; Częstochowa, Kielce[2]; Warszawa, tu połowa życia. A gdzie Ełk, Kazimierz, Malbork, Puck, Złotów itd. Każde inne, ale polskie.

Syntezą mojej Polski jest plakat narysowany, w podstawówce, przez syna. Na biało-czerwonym tle, obrys granic, na nim szerokie fale strzał, z napisami skierowanymi na cztery strony świata: Tobruk, Lenino, Monte Casino, Berlin. Gdy wpisać w nie inne nazwy, to obraz nie tylko ostatniej wojny, ale wieków powiązań polskich tęsknot, talentów i pracy z Europą.

Od trzech pokoleń krewni, powinowaci, przyjaciele płynęli tymi falami.

Wśród nich prym wiedzie polski lotnik[3], szkolony w Dęblinie, trzy razy zestrzelony w bitwie o Anglię. Walczył o polską sprawę, pokonując wodowstręt, ból i skutki kolejnych kontuzji, tęsknotę, niepokój o świeżo poślubioną żonę, którą wojna zatrzymała po stronie bolszewickiej, upokorzenia niewoli pod Neapolem. Jego pamiętnik mozolnie zapisuję w laptopie od miesięcy: „316 Dywizjon Myśliwski Warszawski, Northolt, raport z dnia 10 sierpnia 1943 r., (…) przybył do tutejszej jednostki z 306 Dywizjonu P-1761 por. pilot F/O Kuryłowicz Lew (Eskadra B); 21 sierpnia 1943 r. (…) przyznaję odznakę Dywizjonu(…) nr 315.[4]; 22 sierpnia 1943 r. nie powrócili z lotu bojowego nad Francją (…); 28 sierpnia 1943 r. Zaginiony został wyratowany z morza przez angielską jednostkę morską (…) przebywał na morzu pięć dni i cztery noce.” Po wojnie długo brukował ulice Londynu; zdążył ukończyć tam farmację, zanim Jej Wysokość Biurokracja Air Ministr, przywróciła go do RAF i dała zezwolenie na uczenie Anglików. Po latach, w Londynie, strzelił sobie w łeb nad grobem żony. Byłam na jego pożegnaniu, w cerkwi na warszawskiej Pradze, w mistycznej atmosferze Bożego …Narodzenia.

Wiesław Łabędzki[5], wymieniony przez Melchiora Wańkowicza i ojciec Leszka Pieczary[6], walczyli pod Monte Casino; po ostatnim został plecaczek i pamięć najbliższych.

Prawie 10 osób z rodziny i kolegów, w Polsce wykształconych, pracowało, lub pracuje na świecie: w Australii, Francji, Iranie, Kanadzie, Niemczech, Szwecji, USA. Moi krewni i powinowaci wywodzą się z Austrii, Czech, Litwy, Turcji, Włoch. Z nich uformowały się osoby twórcze, przedsiębiorcze, z wyobraźnią, nie pozbawione ducha: stelmach, rolnicy, prawnik-asesor, 2 farmaceuci, kwalifikowana położna, kupcy, rzemieślnicy, inżynierowie i mgr nauk technicznych, ekonomiści, dwoje filozofów, w tym kustosz śląskiej biblioteki, polonistki, harfistka, absolwentka ASP, przed- i powojenne nauczycielki, antropolog kultury, dr nauk medycznych – dentystka. To szeroki przekrój zawodów i poziomów wykształcenia, by w każdym czasie, żadna z osób nie czuła się zamknięta „w opłotkach”, nawet fizycznie nie przekraczając granic Polski.

Moja Polska jest od wieków częścią Europy, pozostając niepowtarzalną przestrzenią przyrodniczo-geograficzną i ludzką. Jedność w różnorodności spojonej miłością, jak do najbliższych, bez oczekiwań.