Moja Polska

To były piękne wakacje 1968 roku nad Balatonem, tym węgierskim „morzem”. Z żalem żegnaliśmy naszą przemiłą gospodynię Ilu i zaopatrzeni w adres jej siostry w Budapeszcie ruszyliśmy w drogę. Zamierzaliśmy tam jeszcze spędzić kilka dni przed wyruszeniem do Polski. Po przejechaniu może dwudziestu kilometrów zobaczyliśmy samochód z polską rejestracją i stojących przy nim ludzi, którzy energicznie wymachiwali rękami w naszym kierunku. Pewnie samochód im się zepsuł - pomyśleliśmy. Gdy zatrzymaliśmy się podbiegł do nas mężczyzna i z przejęciem w głosie oznajmił, że granice są zamknięte gdyż w nocy weszły do Czechosłowacji wojska Paktu Warszawskiego, w tym polskie. Ta wiadomość nami wstrząsnęła i dalsza droga do Budapesztu upłynęła nam na rozważaniu ewentualnych zagrożeń i tego, jak się w tej sytuacji zachować. Po przyjeździe do Budapesztu postanowiliśmy przede wszystkim odwiedzić ambasadę polską aby zasięgnąć wiarogodnych informacji. Przed ambasadą kłębił się tłum Polaków, którzy podobnie jak my spędzali urlop na Węgrzech lub znaleźli się tutaj w drodze „ do” lub „z” innych krajów. Prawie każdy z nich miał bardzo pewne wiadomości co do dalszego rozwoju wypadków. Najczęściej padały słowa o trzeciej wojnie światowej. Po kilku godzinach oczekiwania wyszedł do nas pracownik ambasady, który poinformował nas, że sytuacja zmienia się bardzo dynamicznie i nic pewnego nie może nam powiedzieć poza tym, że nie obowiązuje limit przy wymianie złotych na forinty, a jeśli ktoś nie ma złotówek może uzyskać zapomogę z ambasady. Oczywiście większość okupujących budynek ambasady ich nie miała. My na szczęście mieliśmy, więc pojechaliśmy do siostry Ilu Margit, gdzie zjedliśmy kolację, zostawiliśmy syna oraz synów naszej znajomej pod jej opieką, a sami wyruszyliśmy do miasta w celu zasięgnięcia języka, tym razem przed ambasadę czechosłowacką. Zdumiał nas panujący tam spokój i nieliczne grupy ludzi zatroskanych o los swoich bliskich pozostawionych w kraju. Nie dowiedzieliśmy się tam niczego, czego nie wiedzielibyśmy dotąd. Po powrocie do naszego budapesztańskiego mieszkania włączyliśmy radio i szukali wiadomości wędrując po różnych radiostacjach. W końcu trafiliśmy na wstrząsającą relację pracowników praskiego radia z tego, co działo się na ich terenie. W pewnym momencie nastąpiła cisza, co oznaczało, że radiostacja znalazła się w rękach okupantów. I tak zastał nas świt 21 sierpnia 1968 roku.

 Po pełnym obaw i niepokojów tygodniu została otwarta granica ze Związkiem Radzieckim i uruchomione połączenie kolejowe z Polską. Nasza znajoma wraz z dwoma synami postanowiła jechać, więc odprowadziliśmy ich na dworzec, gdzie rozgrywały się dantejskie sceny. Gdy tylko pociąg został podstawiony tłum ruszył w jego kierunku z okrzykami, wśród których wyróżniał się język niemiecki. Trudno było uwolnić się od niedobrych skojarzeń.

W następnym tygodniu została otwarta granica ze Słowacją w związku z czym ruszyliśmy i my w drogę do kraju. Widok dróg zoranych przez gąsienice czołgów stojących na poboczach, powywracanych i zdemolowanych znaków drogowych i nienawistne spojrzenia ludzi, których mijaliśmy po drodze sprawił, że drogę do granicy przejechaliśmy w dużym napięciu i obawie przed jakąkolwiek awarią, techniczną lub fizjologiczną, która zmusiłaby nas do opuszczenia samochodu. Kilka razy poleciały bowiem w naszym kierunku kamienie, które na szczęście nie wyrządziły nam większej szkody poza wgnieceniami w karoserii samochodu. W końcu pojawiła się granica polska a na niej autobusy oraz samochody osobowe z powybijanymi szybami, świadczące o aktach agresji ze strony Czechów jak i Słowaków.

 Przy wysiadaniu z samochodu nogi się ugięły pode mną a w oczach pojawiły się łzy. W drodze do domu zastanawiałam się nad tym, czy były to tylko łzy radości ze szczęśliwego powrotu, czy może jeszcze coś? Przejaw miłości do ojczyzny? Dlaczego myślę o niej tylko w chwilach zagrożenia? Przecież życie w Polsce w owym czasie było dalekie od ideału prawdziwej ojczyzny. Kraju, w którym każdy Polak czułby, że jest u siebie. Jedyną pociechą w trudnych chwilach było to, że inni w tym obozie mają gorzej. Tylko czy to jest pociecha?

Kolejne lata już do spokojnych nie należały. Brutalne stłumienie Praskiej Wiosny spowodowało, że stopniowo narastał opór przeciw sowieckiemu reżimowi a w drugiej połowie 1980 roku Polskę ogarniała coraz większa fala protestów i strajków.

Gdy moje życie osobiste również znalazło się na zakręcie, skorzystałam z zaproszenia znajomych z Bazylei i wyjechałam we wrześniu zatrzymując się na kilka dni w Wiedniu. Nie było to łatwe, bo aby otrzymać wizę szwajcarską musiałam użyć fortelu tłumacząc, że zły stan mojego zdrowia wymaga leczenia w Szwajcarii. Miejscem spotkań Polaków w Wiedniu był kościół na Rennwegu, gdzie w niedzielę zjeżdżali się tam rodacy, pracujący na „czarno”, aby się modlić i załatwiać interesy. To, co tam zobaczyłam napawało mnie wstydem. Austriacy przejeżdżając obok kościoła zwalniali, opuszczali szyby w samochodach i palcami pokazywali dzieciom Polaków. Dla nich stanowiło to atrakcję porównywalną, być może, z odwiedzinami w ZOO. Od koleżanki mieszkającej w Wiedniu i pełniącej funkcję tłumacza na policji usłyszałam historie świadczące bardzo źle o Polakach, którzy w owym czasie mieli gorszą opinię od tzw. Jugoli.

Po kilku dniach wsiadłam do pociągu jadącego z Wiednia do Bazylei i znalazłam się w zupełnie innym świecie. W tym świecie, gdzie w wolności i dostatku spędziłam miesiąc wśród osób stanowiących polską emigrację powojenną. Przyjrzałam się ich życiu, pozornie pozbawionemu stresu i zaczęłam tęsknić za krajem, w którym zdobycie kostki masła było wyczynem na miarę zdobycia Mount Everestu. Doszłam do wniosku, że jest we mnie jeszcze to coś, nie do końca nazwane, co każe mi wrócić do mojej polskiej biedy, bo tam dzieje się coś, co budzi nadzieję na lepszą, własnymi rękami wypracowaną przyszłość.

Teraz, gdy już od 25 lat żyję w wolnej Polsce, jestem zadowolona ze swojej decyzji o powrocie. Jestem u siebie.

            Wszedłem do Jamy Michalika i idąc przez kolejne sale szukałem wzrokiem znajomych. W pewnym momencie mój wzrok padł na siedzącą samotnie, elegancko ubraną kobietę. Znajoma twarz – usiłowałem przypomnieć sobie kim jest ta 35 – 40 letnia, nieco zbyt mocno umalowana dama. Nasze spojrzenia spotkały się i zobaczyłem charakterystyczny smutny uśmiech – wtedy poznałem ją – Iwonka.

            15 lat temu szedłem po ulicy Szpitalnej. Przede mną, w tym samym kierunku szła dziewczyna. Z opuszczoną głową stąpała drobnym, powolnym krokiem. Pomyślałem, że ma wspaniałe nogi – była w mini, na wysokich szpilkach. Poczułem mocny zapach „Allure”, zrównałem się z nią, spojrzeliśmy na siebie.

            - Dzień dobry, panie profesorze.

            Dopiero wtedy poznałem ją – Iwonka z II d, moja uczennica z liceum. Pod grubą warstwą makijażu patrzyły na mnie duże, bardzo piękne, brązowe oczy. Uśmiechnęła się smutno i i te pół dziecinne a pół kobiece oczy przybrały dziwny, proszący wyraz.

            - Dzień dobry. Dokąd to?

            - Przed siebie, gdzie nogi poniosą...

            - Idziesz tak bez celu?

            - Z celem. Mam nadzieję, że mnie ktos poderwie.

            -Wiesz, jesterś tak ubrana, że raczej przyciągniesz mężczyzn, niż swoich rówieśników.

            - Właśnie o to mi chodzi.

            Milczałem zaskoczony. Popatrzyła na mnie smutno.

            - Chcę przyciągnąć mężczyznę, nie chłopca. Mężczyznę, który weźmie mnie na noc do siebie, wszystko jedno, jakiego, tylko jeden warunek musi spełniać – musi mieć „chatę”.

            Przez chwilę brakło mi słów.

            - Jesteś prostytutką?

            - Nie. Prostytutka robi to za pieniądze a ja – wręcz przeciwnie, mogę nawet jemu zapłacić

            - Co ty mówisz, dziecko, o czym my rozmawiamy, masz 16 lat i mówisz to tak spokojnie, jakby nie było do swojego nauczyciela.

            _ Wyjaśnię to panu – możemy wstąpić gdzieś na kawę?

            Po chwili siedzieliśmy już w cafe barze Rio, pomyślałem, że najłatwiej mógłbym wytłumaczyć obecność w barze z moją uczennicą – po prostu spotkaliśmy się przypadkiem.

            - Dziwi się pan, dlaczego to robię, no cóż, muszę zacząć od początku. 10 lat temu, miałam wtedy 6 lat, ojciec zdecydował się na wyjazd do Stanów. Miał wrócić za rok. Nie wrócił. Pisał, że pracuje, dobre zarabia, dzwonił co drugi dzień, przysyłał setki dolarów, mama, jako księgowa zarabiała wtedy 30 dolarów miesięcznie po czarnorynkowym kursie. Kiedy miałam 8 lat na Pierwszą Komunię świętą dostałam komputer, jeden z pierwszych PC-tów w Krakowie, miałam najpiękniejszą sukienkę i byłam jedyną dziewczynką bez ojca czy innego wujka. Po dalszym roku mama dostała list, że ojciec nie wraca, że ma inną kobietę, że chce rozwodu i że będzie przesyłać pieniądze itp. Mama płakała całymi nocami, tuliła mnie i pamiętam jej mokrą koszulę. Piątą i szóstą klasę byliśmy w trójkę: mama, babcia – mama ojca – i ja. Cztery lata temu mama poznała pana Jarka, rok późnie oświadczyła, że jedzie do pracy do Wiednia, na pół roku – i jest tam do dziś. Wyszła za mąż, nie jestem jej już potrzebna. Nie mam rodzeństwa, zostałam z babcią, na pół głuchą, 79 lat. Od wyjazdu mamy nie mam kontaktu z babcią, ona nie słyszy, co ja mówię ani nie słucha, to już nie różnica pokolenia, to różnica dwu pokoleń! A ja jestem sama, tak okropnie sama, jak nie potrafi pan sobie wyobrazić! I ojciec i mama przysyłają pieniądze, choć dziś to już nie ta wartość, mam perfumy, stroje i pieniądze na samochód ale nie mam do kogo ust otworzyć, sama wybrałam liceum, dostałam się i skończyłam pierwszą klasę – jeszcze walczyłam ale mam dość, coraz więcej piję, coraz częściej myślę o samobójstwie. Szukam towarzystwa, serca, kogoś, kto mnie przytuli, choćby jeden raz, tej nocy...

            Nie umiałem dać jej mądrej rady. Rozstaliśmy się po zdawkowych pocieszeniach z mojej strony a ona nie pokazała się więcej w szkole, nawet nie zabrała dokumentów.

            Dziś siedzieliśmy znów razem. Ptrzyłem na nią, na tę bardzo atrakcyjną kobietę o wyglądzie czterdziestolatki, naprawdę 31 letnią.

            - Przestałaś chodzić do szkoły. Co było dalej?

            - Ot, zwykłe życie – kawiarnie, alkohol, mężczyźni. Później spotkałam Roberta, 15 lat starszego. Namówił mnie na ślub, na szczęście cywilny. Zebrałam się w sobie, zdałam maturę w wieczorówce. Byliśmy razem 7 lat, wyjechał do Kanady i tyle go widziałam. Trzy lata temu dostałam rozwód, dzieci nie mieliśmy. Znów jestem sama, może mądrzejsza o jedną prawdę: małżeństwo i wyjazd jednego z małżonków wykluczają się. Co dalej – nie wiem, powiem panu, jak się znów spotkamy za 15 lat.